Margot Friedlander

Article

February 5, 2023

Margot Friedländer (też: Margot Friedlander; ur. 5 listopada 1921 w Berlinie jako Margot Bendheim) to niemiecka ocalała z Holokaustu, występująca jako współczesny świadek.

życie

Rodzicami Margot byli urzędnik Artur Bendheim i jego żona Auguste z domu Gross. Rodzina była żydowska. W 1937 roku rodzice rozwiedli się. Margot mieszkała z matką w Berlin-Kreuzberg ze swoim czteroletnim bratem Ralphem. Kilkakrotnie próbowali emigrować. W 1938 roku Stany Zjednoczone odmówiły imigracji. W 1942 roku jej ojciec został zamordowany w obozie zagłady. 20 stycznia 1943 r. planowali ucieczkę z Niemiec, ale Ralph został aresztowany przez gestapo. Matka była w stanie zostawić torebkę z jej notatnikiem adresowym i bursztynowym naszyjnikiem u sąsiadów, zanim zgłosiła się na policję, aby towarzyszyć swojemu synowi Ralphowi. Sąsiedzi przekazali też Margot ustne przesłanie jej matki: „Spróbuj zarobić na życie.” Matka i brat zostali zamordowani w obozie koncentracyjnym Auschwitz. Odtąd Margot mieszkała w różnych kryjówkach. Przefarbowała czarne włosy na czerwień tytanową i zastąpiła żydowską gwiazdę naszyjnikiem z krzyżem. Miała zoperowany lub zmodyfikowany nos, aby nie odpowiadał uprzedzeniom co do wyglądu Żydów i tym samym został uznany za Żyda. Zmieniające się kryjówki znalazła u przeciwników narodowego socjalizmu, choć wykorzystywano również jej los. Wiosną 1944 r. opanowali ją „Grapplerzy” – Żydzi, którzy w imieniu SS mieli wytropić i wydać innych Żydów. Została aresztowana i wywieziona do obozu koncentracyjnego Theresienstadt. Tam ponownie spotkała Adolfa Friedländera, którego znała z pracy krawca kostiumów w Żydowskim Towarzystwie Kulturalnym, gdzie był szefem administracji. On też stracił całą rodzinę. Margot i Adolf razem przeżyli Zagładę, pobrali się i popłynęli do Nowego Jorku w 1946 roku. Tam przyjęli obywatelstwo amerykańskie i napisali swoje nazwisko „Friedlander”. Margot Friedländer pracowała w Nowym Jorku między innymi jako krawiec i agent podróży. Adolf Friedlander zmarł w 1997 roku. Po śmierci Adolfa Margot uczęszczała na starszy kurs pisania biografii w Centrum Kultury Żydowskiej 92Y, gdzie jej mąż był zastępcą dyrektora wykonawczego. Jedno z jej pierwszych opowiadań dotyczy wyzwolenia z obozu koncentracyjnego. Poprzez publikację swoich opowiadań Margot poznała dokumentalistę, który nakręcił z nią film dokumentalny w jej starym rodzinnym Berlinie. W 2003 roku Margot Friedländer przyjęła zaproszenie Senatu Berlina dla „prześladowanych i emigrujących obywateli” i odwiedziła swoje rodzinne miasto. Jej autobiografia Trying to Make Your Life została opublikowana w 2008 roku. Po kolejnych wizytach w rodzinnym mieście zdecydowała się wrócić na pełny etat. Od 2010 roku ponownie mieszka w Berlinie. Odzyskała obywatelstwo niemieckie. Dziś Margot Friedländer nawet trzy razy w tygodniu odwiedza szkoły i inne instytucje w całych Niemczech, by zdać relację ze swojego życia. Od czasu do czasu nosi bursztynowy naszyjnik, który otrzymała od matki. W 2011 roku została odznaczona Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec, który został jej wręczony 9 listopada 2011 roku przez ówczesnego prezydenta federalnego Christiana Wulffa w Pałacu Bellevue. Audiobookowa wersja jej wspomnień, którą sama przeczytała, została nominowana do Niemieckiej Nagrody Książki Audio w 2016 roku. 14 maja 2019 roku Margot Friedländer w obecności Christiana Wulffa i kanclerz Angeli Merkel odebrała „Talizman” Deutschlandstiftung Integration za zasługi dla pracy edukacyjnej. Friedländer skończyła 100 lat 5 listopada 2021 r. 25 maja 2022 r., w wieku ponad 100 lat, Margot Friedländer otrzymała tytuł doktora honoris causa Wydziału Historii i Kulturoznawstwa Freie Universität Berlin w uznaniu jej „wybitnych zasług jako współczesnego świadka” oraz jej „wybitny dorobek naukowy” jako zaangażowanej „naukowca obywatelskiego”. Zapytana podczas ceremonii, czy chce dalej pracować, czy przejść na emeryturę, odpowiedziała: odpowiedziała „Nie, tak długo, jak to możliwe” i dodała ze śmiechem „Nie nudzę się”. 23 stycznia 2023 roku 101-letni Friedländer został odznaczony Federalnym Krzyżem Zasługi I klasy. W związku z ceremonią wręczenia nagród odsłonięto popiersie Friedländera wykonane przez artystkę Stephanie von Dallwitz. Burmistrz Berlina, Franziska Giffey, powiedziała: „Dzięki rzeźbie Margot Friedländer w Czerwonym Ratuszu pokazujemy w widocznym miejscu, że wszyscy berlińscy Żydzi, którzy wypędzili nieludzki reżim narodowosocjalistyczny, mają swoje miejsce w Ratuszu deportowanych lub zamordowanych”. 1 stycznia 2023 roku 101-letni Friedländer został odznaczony Federalnym Krzyżem Zasługi I klasy. W związku z ceremonią wręczenia nagród odsłonięto popiersie Friedländera wykonane przez artystkę Stephanie von Dallwitz. Burmistrz Berlina, Franziska Giffey, powiedziała: „Dzięki rzeźbie Margot Friedländer w Czerwonym Ratuszu pokazujemy w widocznym miejscu, że wszyscy berlińscy Żydzi, którzy wypędzili nieludzki reżim narodowosocjalistyczny, mają swoje miejsce w Ratuszu deportowanych lub zamordowanych”. 1 stycznia 2023 roku 101-letni Friedländer został odznaczony Federalnym Krzyżem Zasługi I klasy. W związku z ceremonią wręczenia nagród odsłonięto popiersie Friedländera wykonane przez artystkę Stephanie von Dallwitz. Burmistrz Berlina, Franziska Giffey, powiedziała: „Dzięki rzeźbie Margot Friedländer w Czerwonym Ratuszu pokazujemy w widocznym miejscu, że wszyscy berlińscy Żydzi, którzy wypędzili nieludzki reżim narodowosocjalistyczny, mają swoje miejsce w Ratuszu deportowanych lub zamordowanych”.

Nagroda Margot Friedländer

W 2014 roku Fundacja Schwarzkopf po raz pierwszy przyznała Nagrodę im. Margot Friedländer. Nagroda i związany z nią konkurs mają na celu zmotywowanie uczniów i nauczycieli do zajęcia się Holokaustem i współczesną kulturą pamięci oraz wykorzystania zdobytej w ten sposób wiedzy do zaangażowania się w walkę z antysemityzmem, prawicowym ekstremizmem i wykluczeniem.

publikacje

Margot Friedländer z Malin Schwerdtfeger: „Spróbuj ułożyć sobie życie”. Ukrywany w Berlinie jako Żyd. Rowohlt Berlin, Berlin 2008, ISBN 978-3-87134-587-6. Książka audio (8 płyt CD), czytana przez Margot Friedländer. Berlin 2015, mów cicho, ISBN 978-3-940018-16-8. jeszcze nie żyłem. W: Tina Hüttl, Alexander Meschnig (red.): Nie dostaniecie nas: schowani jak dzieci – opowiadają ocaleni Żydzi. Piper, Monachium 2013, ISBN 978-3-492-05521-5, s. 46-65. Krótka biografia na stronie 65f. Matthias Ziegler: Kocham Berlin. Margot Friedländer w setne urodziny. Portret. Fotoksiążka, Lexxion Verlag, Berlin 2021, ISBN 978-3-86965-381-5

korona

2009: Nagroda Einharda za próbę ułożenia sobie życia 2011: Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec 2016: Order Zasługi Kraju Związkowego Berlin 2018: Niemiecka Nagroda Historii Żydów Obermayer (Nagroda za Wybitną Służbę) 2018: Honorowe obywatelstwo Berlina 2018 : Nagroda Niemieckiego Stowarzyszenia za zasługi dla niemieckiego i europejskiego porozumienia 2019: „Talizman” od Deutschlandstiftung Integration 2021: Medal Jeanette Wolff od Towarzystwa Współpracy Chrześcijańsko-Żydowskiej 2022: Doktorat honoris causa Wydziału Historii i Kulturoznawstwa Freie Universität Berlin 2022: Nagroda im. Walthera Rathenaua (laudator Frank- Walter Steinmeier) 2023: Krzyż Zasługi I klasy Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec

filmy dokumentalne

Nie nazywaj tego tęsknotą za domem. Film o wizytach Margot Friedländer w Berlinie, reż. Thomas Halaczinsky, USA 2004, 60 min. Późny powrót, reż. Thomas Halaczinsky, 2010, 45 min. Świadkowie stulecia - Margot Friedländer, powieść graficzna autorstwa Martina Priess i Michaeli Kolster

Audioprzewodnik

Od czerwca 2013 przeżycia Margot Friedländer podczas II wojny światowej w Berlinie i jej deportacji do obozu koncentracyjnego Theresienstadt prezentowane są w audioprzewodniku. Podczas interaktywnej wycieczki po Berlinie słuchacze mogą spacerować po różnych stacjach i kryjówkach. Poszczególne stacje były wypowiedziane przez Margot Friedländer i wyprodukowane we współpracy z poczdamską firmą Yopegu.

Linki internetowe

Volker ter Haseborg: Margot Friedlander i późny powrót do domu. W: Hamburger Abendblatt. 13 kwietnia 2010 (abendblatt.de – relacja z życia Margot Friedlander). Thomas Lackmann: Życie pomiędzy. Biografia. W: Żydowski generał. 29 marca 2010 (juedische-allgemeine.de). René Schlott: Współczesny świadek Holokaustu: życie w podziemiu. spiegel-online 25 sierpnia 2014 z Philippem Gesslerem: Mówię w imieniu wszystkich ludzi, którzy zginęli niewinnie. Wywiad na deutschlandfunkkultur.de (9 listopada 2013) Margot Friedländer w internetowej bazie danych filmów (angielski) René Schlott: Margot Friedländer, która przeżyła Holokaust. Sto lat życia. Lustro. 5 listopada 2021 r., obejrzano 6 listopada 2021 r.

pozycje

Original article in German language