Koncert na orkiestrę (Lutosławski)

Article

January 30, 2023

Koncert na orkiestrę polskiego kompozytora Witolda Lutosławskiego powstał w latach 1950–54 z inicjatywy dyrektora artystycznego Filharmonii Warszawskiej Witolda Rowickiego, któremu jest dedykowany. Napisany jest w trzech częściach, trwa około 30 minut i stanowi ostatni etap i ukoronowanie stylu folklorystycznego w twórczości Lutosławskiego. Styl ten, inspirowany muzyką kurpiowską, sięgał w nim do lat sprzed 1939 roku. Po napisaniu serii niewielkich utworów folklorystycznych na różne instrumenty i ich kombinacje (fortepian, klarnet z fortepianem, zespół kameralny, orkiestra, głos z orkiestrą) Lutosławski postanowił wykorzystać swoje doświadczenia związane ze stylizacją polskiego folkloru w większym dziele. Jednak Koncert na orkiestrę różni się od Lutosławskiego s wcześniejszych utworów folklorystycznych nie tylko przez to, że jest bardziej rozbudowany, ale także o to, że z folkloru zachowały się tylko tematy melodyczne. Kompozytor wtapia je w inną rzeczywistość, nadaje im nową harmonię, dodaje atonalne kontrapunkty, zamienia w formy neobarokowe.

Orkiestracja

Partytura wymaga dużej orkiestry składającej się z trzech fletów (dwa podwajające piccolo), trzech obojów (jeden podwajający róg angielski), trzech klarnetów (jeden podwajający klarnet basowy), trzech fagotów (jeden podwajający kontrafagot), czterech rogów, czterech trąbek, czterech puzony, tuba, kotły, werbel, tenor i bęben basowy, czynele, tamburyn, tam-tam, ksylofon, dzwonki, czelesta, dwie harfy, fortepian i smyczki.

Struktura

Te trzy części to: Intrada: Allegro maestoso — rodzaj rozbudowanej dwutematycznej uwertury rozpoczynającej się w 9/8 na bębnie ostinato, bardziej groźnym, jeśli w ogóle, niż to, które rozpoczyna I Symfonię Brahmsa. Capriccio notturno ed Arioso: Vivace — Capriccio to zwiewne, wirtuozowskie scherzo, którego głównym tematem są intonowane przez skrzypce, a następnie pozostałe smyczki i instrumenty dęte drewniane. Po nim następuje ekspresyjne Arioso zainicjowane przez sekcję dętą. Odwet capriccio intonują wiolonczele i harfa, temat skłoniony, a następnie pizzicato. Kończy się złowieszczym pomrukiem bębnów, kontrabasów i klarnetu basowego. Passacaglia, Toccata e Corale: Andante con moto — Allegro giusto — w trzech odcinkach: Passacaglia będąca zbiorem wariacji na ponury temat grany przez kontrabasy; po którym następuje żywa i dynamiczna Toccata; i (instrumentalna) Corale. Drugie pojawienie się Corale to uroczysty finał monumentalnej konstrukcji, do której materiał został zapożyczony z XIX-wiecznej kolekcji opracowanej przez polskiego etnologa Oskara Kolberga. Koncert kończy się dramatycznym rozmachem i kulminacją całej orkiestry.

Historia wydajności

Utwór został po raz pierwszy wykonany w Warszawie 26 listopada 1954 roku i przyczynił się do uznania nazwiska Lutosławskiego na Zachodzie. Kiedy jednak Lutosławski rozpoczął na początku lat 60. styl nacechowany ciężkim aleatoryzmem, próbował zdystansować się od Koncertu na orkiestrę, choć dyrygował nim w Kopenhadze w sierpniu 1967 r. po otrzymaniu nagrody w wysokości 10 000 dolarów od duńskiej fundacji.

Bibliografia

Original article in language