Order Orła Białego (Polska)

Article

January 30, 2023

Order Orła Białego jest najwyższym polskim odznaczeniem przyznawanym zarówno cywilom, jak i wojsku za zasługi. Ustanowiony został oficjalnie 1 listopada 1705 r. przez króla Augusta II Mocnego i elektora saskiego i obdarzony ośmioma jego najbliższymi zwolennikami dyplomatycznymi i politycznymi. Jest to jedno z najstarszych wciąż używanych wyróżnień na świecie. Jest przyznawany najwybitniejszym Polakom i najwybitniejszym przedstawicielom zagranicy. Order Orła Białego jest przymocowany do fioletowej wstążki przewieszonej przez lewe ramię po prawej stronie. Wyhaftowana gwiazda Zakonu nosi się po lewej stronie klatki piersiowej.

Historia

Odznaka Order Orła Białego była pierwotnie czerwonym emaliowanym, owalnym złotym medalem z wizerunkiem polskiego orła białego na awersie i z królewskim szyfrem Augusta II nad skrzyżowanymi mieczami na rewersie, noszonym na jasnoniebieskiej wstążce. Został on zastąpiony krzyżem maltańskim w 1709 roku. Do 1713 był noszony na szyi, z niebieską szarfą i gwiazdą. Wprawdzie August Mocny ograniczył liczbę rycerzy do siedemdziesięciu dwóch, ale przed śmiercią w 1733 r. nadawał Order jedynie czterdzieści razy. Jego syn August nadawał jednak Order ponad trzysta razy. Augusta mógł zainspirować do założenia Zakonu przykład niedawnego założenia przez Piotra Wielkiego rosyjskiego Zakonu św. Andrzeja (z którego on sam został jednym z pierwszych rycerzy przez cesarza rosyjskiego),a przede wszystkim przykładem prestiżowego francuskiego Zakonu Ducha Świętego, z którym jasnoniebieska wstążka i gwiazda z ptakiem są bardzo podobne i który zainspirował także Zakon Świętego Andrzeja Piotra Wielkiego. Początkowo utworzenie Zakonu spotkało się z silnym sprzeciwem wielu przedstawicieli polskiej szlachty, ponieważ członkostwo w Zakonie dawało wyróżnienie naruszające tradycyjną równość wszystkich polskich szlachciców. Ponieważ Zakon nie miał patrona, August II ustanowił 2 sierpnia świętem Zakonu. Jego syn August III zmienił jednak święto zakonne na 3 sierpnia. Po trzecim rozbiorze Polski, w 1795 r., zakon został zniesiony, choć w 1807 r. został odnowiony i stał się najwyższym odznaczeniem Księstwa Warszawskiego, a po 1815 r. Królestwa Polskiego, autonomiczną częścią Cesarstwa Rosyjskiego;cieszył się również popularnością wśród carów rosyjskich, którzy również sami sobie przyznali Zakon. Po stłumieniu przez wojska rosyjskie powstania w latach 1830-1831 Order Orła Białego został oficjalnie „zaanektowany” przez Mikołaja I 17 listopada 1831 r. i wszedł w skład rosyjskiego systemu honorów cesarskich. Insygnia tego nowego Cesarskiego Rosyjskiego Zakonu Orła Białego zostały zmodyfikowane, aby bardziej przypominały rosyjskie ordery. W tej formie pozostał aż do rewolucji rosyjskiej 1917 r., w której upadło Imperium Rosyjskie. Order Orła Białego został oficjalnie najwyższym odznaczeniem Polski ustawą Sejmu z dnia 4 lutego 1921 r., a insygnia zostały przeprojektowane. W okresie międzywojennym Order otrzymało 24 obywateli polskich i 87 cudzoziemców, w tym 33 monarchów i głów państw,dziesięciu premierów i piętnastu innych ministrów stanu oraz dwunastu członków rodzin królewskich. Po 1948 roku, kiedy powstał PRL, Order Orła Białego nie był już przyznawany, ale nigdy nie został oficjalnie zniesiony. Był również używany przez Rząd RP na Uchodźstwie. Po upadku komunizmu Zakon został ponownie przywrócony do życia 26 października 1992 r., po przekazaniu przez Rząd RP na uchodźstwie pieczęci i archiwum Orderu Lechowi Wałęsie. Pierwszą osobą odznaczoną Orłem Białym po jego przywróceniu był papież Jan Paweł II. Prezydent RP jako głowa państwa jest Wielkim Mistrzem Zakonu.Order Orła Białego nie był już przyznawany, ale nigdy nie został oficjalnie zniesiony. Był również używany przez Rząd RP na Uchodźstwie. Po upadku komunizmu Zakon został ponownie przywrócony 26 października 1992 r., po przekazaniu przez Rząd RP na uchodźstwie pieczęci i archiwum Orderu Lechowi Wałęsie. Pierwszą osobą odznaczoną Orłem Białym po jego przywróceniu był papież Jan Paweł II. Prezydent RP jako głowa państwa jest Wielkim Mistrzem Zakonu.Order Orła Białego nie był już przyznawany, ale nigdy nie został oficjalnie zniesiony. Był również używany przez Rząd RP na Uchodźstwie. Po upadku komunizmu Zakon został ponownie przywrócony 26 października 1992 r., po przekazaniu przez Rząd RP na uchodźstwie pieczęci i archiwum Orderu Lechowi Wałęsie. Pierwszą osobą odznaczoną Orłem Białym po jego przywróceniu był papież Jan Paweł II. Prezydent RP jako głowa państwa jest Wielkim Mistrzem Zakonu.Pierwszą osobą odznaczoną Orłem Białym po jego przywróceniu był papież Jan Paweł II. Prezydent RP jako głowa państwa jest Wielkim Mistrzem Zakonu.Pierwszą osobą odznaczoną Orłem Białym po jego przywróceniu był papież Jan Paweł II. Prezydent RP jako głowa państwa jest Wielkim Mistrzem Zakonu.

1713 Insygnia

Odznaką z 1713 r. był krzyż maltański emaliowany na czerwono z białymi obramowaniami z diamentami osadzonymi w każdej z kul w ośmiu punktach krzyża i z diamentowymi promieniami pojawiającymi się między każdym z punktów krzyża, tj. większym dłuższym promieniem między każdym z nich. ramię krzyża i mniejszy promień między każdym z dwóch punktów tych ramion. W centrum krzyża widniał płaskorzeźbiony biały emaliowany orzeł z rozpostartymi skrzydłami i zwróconym w lewo, a na głowie miał koronę królewską wysadzaną diamentami. Na szczycie krzyża między dwoma górnymi punktami znajdowało się półokrągłe ogniwo wysadzane diamentami, przez które przechodził wysadzany diamentami pierścionek, przez który z kolei przechodziła jasnoniebieska wstążka, z której był noszony. Odwrotna strona tego krzyża maltańskiego była emaliowana na biało z czerwonymi obwódkami i miała pośrodku owalny złoty medalion z fundatoremkoronowany królewski szyfr nad dwoma skrzyżowanymi mieczami zabranymi z jego ramion jako arcymarszałek Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Gwiazda zakonu składała się z ośmioramiennej złotej gwiazdy z prostymi promieniami, która miała biało emaliowany krzyż z czerwoną obwódką ze złotymi promieniami między ramionami i ze złotą rozetą pośrodku. Ramiona tego krzyża nosiły złotymi literami motto „Pro Fide, Lege et Rege” (O wiarę, prawo i króla). Król Polski mógł również nosić krzyż z kołnierza z 24 naprzemiennych ogniw z białych emaliowanych orłów, ukoronowanych i trzymających berła i kule oraz ciemnoniebieskich emaliowanych owali, otoczonych złotymi promieniami, z naprzemiennie pełnowymiarowymi emaliowanymi wizerunkami Matki Boskiej koronowany,ubrana w róż i blady błękit, podtrzymująca na lewym ramieniu Dzieciątko Jezus, trzymająca w prawej ręce złote berło oraz litery jej imienia „MARIA”, ułożone w stylizowany monogram w białej emalii. Kołnierz ten powstał na koronację Stanisława II Augusta, ostatniego króla Polski, ale herb fundatora, Augusta Mocnego, przedstawia krzyż zakonny wiszący na kołnierzu o zupełnie innym wzorze.

Insygnia w czasie zaborów

Odznaka zakonu składała się ze złotego orła dwugłowego w koronie i emaliowanego na czarno, z krzyżem nałożonym na pierś: był to złoty krzyż maltański emaliowany na czerwono z białą emalią i złotymi promieniami między ramionami. Na krzyż nałożony był biały emaliowany orzeł w koronie z rozpostartymi skrzydłami, zwrócony w lewo (herb Polski). Na odwrocie dwugłowy orzeł nosił pośrodku grzbietu drobną, emaliowaną białą emalią czerwoną obwódkę krzyża ze złotą rozetą pośrodku, złotymi promieniami między ramionami. Czarny dwugłowy orzeł wisiał za dwie koronowane głowy z emaliowanej rosyjskiej korony cesarskiej, która z kolei wisiała na ciemnoniebieskiej jedwabnej wstążce mory. Gwiazda zakonu składała się z ośmioramiennej złotej gwiazdy z prostymi promieniami;centralny złoty krążek zawierał biało emaliowany krzyż z czerwoną obwódką ze złotą rozetą pośrodku i złotymi promieniami między ramionami, otoczony niebieskim emaliowanym pierścieniem z mottem „Pro Fide, Lege et Rege” (Za wiarę, prawo i Król).

Insygnia po 1921

Odznaka Orderu składa się ze złotego krzyża maltańskiego emaliowanego na czerwono z białą emalią i złotymi promieniami przypominającymi palmety między ramionami. Na krzyż nałożony jest biały emaliowany orzeł w koronie z rozpostartymi skrzydłami, zwrócony w lewo (herb Polski). Jest noszony na gładkiej, jasnoniebieskiej szarfie. Ten projekt wyraźnie odzwierciedla powrót do zasadniczego projektu odznaki z 1713 roku, ale bez diamentów z wcześniejszej odznaki. Na odwrocie odznaki znajduje się ten sam krzyż maltański ze złotymi promieniami co strona przednia, a ten krzyż ma ten sam wzór, co gwiazda orderu (patrz niżej), z wyjątkiem tego, że ramiona krzyża nie są emaliowane na czerwono, tzn. emaliowany jest tylko zarys krzyża i jego centralny krążek wraz z otaczającym go wieńcem dębowym.Gwiazda lub tablica zakonu składa się z ośmioramiennej srebrnej gwiazdy z prostymi promieniami, ze złotym krzyżem maltańskim, emaliowanym na czerwono z białą emalią i nałożonymi na nią złotymi promieniami podobnymi do palmety między ramionami. Na ramionach krzyża widnieje motto zakonu „Za Ojczyznę i Naród”. Centralny krążek w białej emalii z monogramem „RP” (Rzeczpospolita Polska) otoczony zielonym emaliowanym dębowym wieńcem.(Rzeczpospolita Polska) w otoczeniu zielonego emaliowanego dębowego wieńca.(Rzeczpospolita Polska) w otoczeniu zielonego emaliowanego dębowego wieńca.

Odbiorcy Zamówienia

Oto lista niektórych osób zainwestowanych w Zakon, obecnie odznaczonych w uznaniu za znaczącą służbę, zarówno wojskową, jak i cywilną, w interesie Polski.

Z Polski

Inni

Zobacz też

Polski orzeł wojskowy 2019 Skok na Drezno Ordery, odznaczenia i medale Polski

Bibliografia

Zewnętrzne linki

Order Orła Białego – Rafal Heydel-Mankoo Obraz Orderu Orła Białego

Original article in language