Pierwsza sekcja Rzeczypospolitej

Article

August 10, 2022

Pierwszy rozbiór Rzeczypospolitej (pierwszy rozbiór Rzeczypospolitej, pierwszy rozbiór Polski) to aneksja części ziem Rzeczypospolitej przez trzy sąsiednie państwa - Królestwo Prus, Arcyksięstwo Austriackie i Imperium Rosyjskie, które miało miejsce w 1772 roku. Pierwsza z trzech części Rzeczypospolitej, w wyniku której przestała istnieć w 1795 roku.

tło

Już w pierwszej połowie XVIII wieku pod rządami saskich niegdyś potężne państwo polsko-litewskie powoli, ale nieuchronnie traciło znaczenie polityczne i stało się polem walki o zagraniczne interesy. W połowie XVIII wieku nie był już w pełni niezależny. Francja (w 1697 Francois Louis de Bourbon, książę de Conti został wybrany królem), Prusy i Rosja (w latach 1697-1704 i 1709-1733 królował elektor saski Fryderyk August I). Szczególnie wyraźnie widać tę praktykę na przykładzie wyboru ostatniego króla Rzeczypospolitej Stanisława Augusta Poniatowskiego, dawnego faworyta carycy Katarzyny Wielkiej. Za panowania Władysława IV (1632-1648) coraz częściej stosowano zasadę liberum veto.Ta procedura parlamentarna opierała się na koncepcji równości wszystkich posłów szlacheckich na Sejm. Każda decyzja wymagała jednomyślnej zgody. Opinia jakiegokolwiek posła, że ​​jakakolwiek decyzja naruszyłaby interesy jego powiatu (często chodziło o jego własne interesy), nawet jeśli ta decyzja była aprobowana przez wszystkich pozostałych posłów, wystarczała do zablokowania tej decyzji. Proces podejmowania decyzji stawał się coraz trudniejszy. Weto Liberum stwarzało także możliwości nacisku i bezpośredniego wpływu oraz przekupstwa deputowanych przez zagranicznych dyplomatów. Rzeczpospolita pozostała neutralna w czasie wojny siedmioletniej, sympatyzując z sojuszem Francji, Austrii i Rosji, przepuszczając przez swoje terytorium wojska rosyjskie do granicy z Prusami. Fryderyk II w odweciezlecenie produkcji dużej ilości fałszywych polskich pieniędzy, co powinno poważnie wpłynąć na gospodarkę Rzeczypospolitej. W lipcu 1765 r. do Warszawy przybył prawosławny biskup mohylewski Georgij Koński, żądając zwrotu prawosławnym 150 cerkwi zdobytych przez unitów. W 1767 roku Katarzyna II za pośrednictwem prorosyjskiej szlachty i ambasadora rosyjskiego w Warszawie księcia Mikołaja Repnina zainicjowała uchwalenie konstytucji Rzeczypospolitej, która zniosła skutki reform Stanisława II Poniatowskiego z 1764 roku. Zwołano także tzw. Sejm Repninowski, uznający wolność wyznania i wyznania w cerkwiach prawosławnych i protestanckich. Unici, prawosławni i protestanci uzyskali dostęp do wszystkich stanowisk Rzeczypospolitej, co wywołało oburzenie wśród katolickich hierarchów Polski.Aktywnych przeciwników tej polityki, takich jak Józef Andrzej Załuski i Wacław Rzewuski, aresztowano i deportowano do Kaługi. Nowa konstytucja zalegalizowała niektóre złe praktyki z przeszłości, w tym liberum veto (w części zwanej prawami kardynalnymi). Rzeczpospolita była zmuszona liczyć na wsparcie Rosji, aby uchronić się przed narastającym naporem Prus, które chciały zaanektować północno-zachodnie regiony Polski w celu połączenia jej zachodniej i wschodniej części. W takim przypadku Rzeczpospolita zachowałaby dostęp do Morza Bałtyckiego tylko w Kurlandii i północno-zachodniej Litwie. Ustalone zasady tolerancji religijnej, a także sam fakt ingerencji w sprawy wewnętrzne państwa polsko-litewskiego, doprowadziły do ​​powstania 29 lutego 1768 r. rzymskokatolickiej konfederacji adwokackiej i późniejszej wojny,w której siły konfederacji walczyły z wojskami Rosji, króla polskiego i zbuntowanej prawosławnej ludności Ukrainy (1768-1772). Konfederacja zwróciła się także o wsparcie do Francji i Turcji, obiecując Turcji Podole i Wołyń oraz protektorat nad Rzeczpospolitą. Pochlebione tym nabytkom i licząc na znaczną pomoc wojskową Francji, Austrii i samej konfederacji barskiej, Turcja i Krym wypowiedziały wojnę Rosji. Turcy zostali jednak pokonani przez wojska rosyjskie, pomoc francuska była znikoma, Austria w ogóle nie pomogła, a siły konfederatów zostały pokonane przez wojska rosyjskie Weimarna/Bibikowa i polskie wojska królewskie Branickiego. Równolegle z wojną w Polsce Rosja z sukcesem prowadziła wojnę z Turcją. Powstała sytuacja, w której Mołdawia i Wołoszczyzna znalazły się w strefie wpływów rosyjskich. Nie chcąc takiego wyniku,Król Fryderyk II Wielki zaproponował Rosji opuszczenie Mołdawii i Wołoszczyzny, a w ramach rekompensaty wydatków wojskowych Rosji zaproponował podział Polski między Prusy i Rosję. Katarzyna II przez jakiś czas opierała się temu planowi, ale Fryderyk przejął na swoją stronę Austrię (która też nie chciała wzmocnienia Rosji), przed czym ujawnił perspektywy terytorialnych przejęć w Polsce zamiast utraconego Śląska. Prusy, Austria i Rosja podpisały tajne porozumienie o utrzymaniu niezmienności praw Rzeczypospolitej. Sojusz ten stał się później znany w Polsce jako „Związek Trzech Czarnych Orłów” (w herbach wszystkich trzech państw widniał orzeł czarny, w przeciwieństwie do orła białego, symbolu Polski).jako rekompensatę dla Rosji za wydatki wojskowe proponował podział Polski między Prusy i Rosję. Katarzyna II przez jakiś czas opierała się temu planowi, ale Fryderyk przejął na swoją stronę Austrię (która też nie chciała wzmocnienia Rosji), przed czym ujawnił perspektywy terytorialnych przejęć w Polsce zamiast utraconego Śląska. Prusy, Austria i Rosja podpisały tajne porozumienie o utrzymaniu niezmienności praw Rzeczypospolitej. Sojusz ten stał się później znany w Polsce jako „Związek Trzech Czarnych Orłów” (w herbach wszystkich trzech państw widniał czarny orzeł, w przeciwieństwie do orła białego, symbolu Polski).jako rekompensatę dla Rosji za wydatki wojskowe proponował podział Polski między Prusy i Rosję. Katarzyna II przez jakiś czas opierała się temu planowi, ale Fryderyk przejął na swoją stronę Austrię (która też nie chciała wzmocnienia Rosji), przed czym ujawnił perspektywy terytorialnych przejęć w Polsce zamiast utraconego Śląska. Prusy, Austria i Rosja podpisały tajne porozumienie o utrzymaniu niezmienności praw Rzeczypospolitej. Sojusz ten stał się później znany w Polsce jako „Związek Trzech Czarnych Orłów” (w herbach wszystkich trzech państw widniał orzeł czarny, w przeciwieństwie do orła białego, symbolu Polski).przed którym ujawnił perspektywy przejęć terytorialnych w Polsce zamiast utraconego Śląska. Prusy, Austria i Rosja podpisały tajne porozumienie o utrzymaniu niezmienności praw Rzeczypospolitej. Sojusz ten stał się później znany w Polsce jako „Związek Trzech Czarnych Orłów” (w herbach wszystkich trzech państw widniał orzeł czarny, w przeciwieństwie do orła białego, symbolu Polski).przed którym ujawnił perspektywy przejęć terytorialnych w Polsce zamiast utraconego Śląska. Prusy, Austria i Rosja podpisały tajne porozumienie o utrzymaniu niezmienności praw Rzeczypospolitej. Sojusz ten stał się później znany w Polsce jako „Związek Trzech Czarnych Orłów” (w herbach wszystkich trzech państw widniał orzeł czarny, w przeciwieństwie do orła białego, symbolu Polski).

Rozdział

Katarzyna II początkowo sprzeciwiała się planowi rozbiorów, ponieważ była już właścicielką całej Rzeczypospolitej, ale Fryderyk pozyskał na swoją stronę Austrię, otwierając możliwość zaborów terytorialnych w Polsce zamiast utraconego Śląska. Rosja, wyczerpana wojną z Turcją, nieurodzajem i głodem, nie mogła jednocześnie walczyć z Austrią, Prusami, Francją, Turcją i Konfederacją Barską. 19 lutego 1772 r. podpisano w Wiedniu konwencję podziałową pod warunkiem, że części zdobyte przez trzy mocarstwa będą równe. Wcześniej, 6 (17) lutego 1772 r., w Petersburgu zawarto porozumienie między Prusami a Rosją. Ponieważ umowy były tajne, Polacy, nie wiedząc o nich, nie mogli się zjednoczyć i podjąć działań. Siły konfederacji barskiej, której organ wykonawczy został po tym zmuszony do opuszczenia Austriijak wstąpiła do sojuszu prusko-rosyjskiego, nie złożyła broni. Każda twierdza, w której znajdowały się jej jednostki wojskowe, utrzymywała się jak najdłużej. Znana jest więc obrona Tyńca, która trwała do końca marca 1772 r., a także obrona Częstochowy pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego. 28 kwietnia 1772 r. wojska rosyjskie i polskie oraz milicja Krakowa pod dowództwem generała Suworowa zajęły Zamek Krakowski, którego garnizon francuski skapitulował. 24 czerwca tego samego roku oddziały austriackie rozbiły obóz pod Lwowem i zajęły miasto 15 września, po opuszczeniu Lwowa przez wojska rosyjskie. Francja i Anglia, z którymi konfederaci wiązali swoje nadzieje, stanęły na uboczu i wyraziły swoje stanowisko po fakcie, po dokonaniu rozbioru. Konwencja Podziałowa została ratyfikowana 22 września 1772 r.Zgodnie z tym dokumentem Rosja przejęła w posiadanie polską część Inflant (województwo inflanckie), a część Białorusi - nad Dźwinę, Druti i Dniepr, w tym regiony witebski, połocki i mścisławski. Pod władzę korony rosyjskiej przeszły terytoria o powierzchni 92 tys. km² z populacją 1 mln 300 tys. Prusy otrzymały Ermland (Warmię) i Prusy Królewskie (później stając się nową prowincją zwaną Prusami Zachodnimi) aż do rzeki Notech (niem Netze), terytorium Księstwa Pomorskiego bez miasta Gdańska (Danzig), powiatu i województwa Pomorskiego, Malborskoje (Marienburg) i Chełmińsko (Kulm) bez miasta Thorn (Toruń), a także niektóre obszary w Wielkopolsce. Nabytki pruskie wyniosły 36 tys. km² i 580 tys. mieszkańców. Fryderyk II, zainspirowany sukcesami politycznymi, wykazywał wielką troskę o dobro swoich nowych polskich poddanych.Zaprosił wielu nauczycieli szkół katolickich (m.in. jezuitów, których zakon został zniesiony w 1773 r. przez papieża Klemensa XIV pod naciskiem szeregu monarchów europejskich). Ponadto zobowiązał pruskich książąt koronnych do nauki języka polskiego. Zator i Auschwitz, część Małopolski, w tym południowa część województw krakowskiego i sandomierskiego, a także części województwa bielskiego i cała Galicja (Rus Czerwona) powędrowały do ​​Austrii. Austria otrzymała w szczególności bogate kopalnie soli w Bochni i Wieliczce. Łącznie austriackie przejęcia wyniosły 83 tys. km² i 2 mln 600 tys. osób. Stolicą nowej prowincji austriackiej, zwanej Królestwem Galicji i Lodomerii, był Lwów. Po zajęciu terytoriów należnych stronom traktatowym okupanci zażądali ratyfikacji swoich działań przez króla i Sejm.Król zwrócił się o pomoc do państw Europy Zachodniej, ale pomoc nie nadeszła. Zjednoczone siły zajęły Warszawę, aby siłą zbrojną zwołać posiedzenie Sejmu. Senatorowie, którzy się temu sprzeciwiali, zostali aresztowani. Sejmiki sejmikowe odmówiły wyboru posłów na Sejm. Z wielkim trudem udało się zebrać mniej niż połowę regularnego składu Sejmu, na czele którego stanął marszałek Sejmu Adam Poniatowski, dowódca wojskowy z Zakonu Maltańskiego. Aby zapobiec rozwiązaniu Sejmu i zapewnić zaborcom gwarantowaną możliwość realizacji swoich celów, podjął się przekształcenia sejmu zwyczajnego w sejm konfederacyjny, w którym obowiązywała zasada większości. Mimo wysiłków Tadeusza Reitana, Samuila Korsaka i Stanisława Boguszewicza, by temu zapobiec,cele zostały osiągnięte dzięki pomocy Michała Radziwiłła oraz biskupów Andrzeja Młodziewskiego, Ignacego Masalskiego i Antoniego Kazimierza Ostrowskiego (prymasa Polski), którzy zajmowali wysokie stanowiska w polskim Senacie. Sejm podzielony wybrał trzydziestoosobową komisję do rozpatrzenia przedstawionych zagadnień. 18 września 1773 r. Komitet oficjalnie podpisał umowę o przekazaniu ziem, zrzekając się wszelkich roszczeń Rzeczypospolitej do ziem okupowanych. Pod naciskiem Prus, Austrii i Rosji Poniatowski musiał zwołać sejm (1772-1775), który zatwierdził akt podziału i nową strukturę Rzeczypospolitej. Pełnomocna delegacja sejmowa zatwierdziła rozbiór i ustanowiła „prawa kardynalne” Rzeczypospolitej, w tym tron ​​wyborczy i liberum veto.Wśród nowości było powołanie „rady nieustającej” na czele z królem, składającej się z 18 senatorów i 18 szlachty (wybieranej przez sejm). Rada była podzielona na 5 wydziałów i sprawowała władzę wykonawczą w kraju. Król przekazał radzie prawo do dzierżawy ziem „królewskich”. Rada przedstawiła królowi trzech kandydatów do zatwierdzenia jednego z nich.

Konsekwencje

Sejm, który działał do 1775 r., przeprowadził reformy administracyjne i finansowe, powołał Komisję Edukacji Narodowej, zreorganizował i zredukował armię do 30 tys. żołnierzy, ustanowił podatki pośrednie i uposażenia urzędników. Po zdobyciu północno-zachodniej Polski Prusy przejęły kontrolę nad 80% obrotów handlu zagranicznego tego kraju. Poprzez wprowadzenie ogromnych ceł Prusy przyspieszyły nieuchronny upadek Rzeczypospolitej.

Zobacz też

Powstanie terytorium Imperium Rosyjskiego

Spinki do mankietów

Konwencja petersburska rosyjsko-pruska o I rozbiorze Polski Konwencja petersburska między Rosją a Austrią o I rozbiorze Polski James Fletcher. I rozbiór Polski

Original article in Russian language